Proteststrategie: stuur onderzoek in de war

Stadsdelen vragen steeds vaker aan gemeentelijk onderzoeksbureau O+S om onderzoek te doen naar het draagvlak voor controversiële plannen, zoals de bouw van een parkeergarage. Lokale actiegroepen benaderen soms respondenten in een poging om de resultaten van het onderzoek te beïnvloeden. Deze strategie kan succesvol zijn, erkent Willem Bosveld van O+S.

Stadsdeel Zuideramstel wil een parkeergarage bouwen op de Churchilllaan. In augustus heeft O+S in de buurt een vragenlijst uitgezet waarin bewoners naar hun mening wordt gevraagd. Vervolgens heeft een actiegroep huis-aan-huis een brief bezorgd waarin men stelt dat de vragenlijst suggestief is geformuleerd. Ook waarschuwt men respondenten dat de parkeergarage zal leiden tot hogere parkeertarieven en bomenkap.

Vergelijkbare controverses hebben zich voorgedaan bij draagvlakonderzoeken over een brug over de Ringvaart in Oost, een nieuwe locatie voor tennisbanen in Jeruzalem in Oost, de bouw van een parkeergarage onder de Singelgracht in Westerpark en de herinrichting van de Zeedijk in Centrum.

“Mensen in de betrokken buurten maken zich zorgen. Ze hebben het gevoel dat ze hun emoties niet kwijtkunnen in de vragenlijst,” aldus Bosveld.

Vragenlijsten kopiëren

Hij zegt dat er geen bewijs is dat pogingen om de resultaten van draagvlakonderzoeken te beïnvloeden succesvol zijn, maar dat het voor de hand ligt dat ze wel een bepaald effect hebben. De respons op zulke onderzoeken is vaak laag, dus door een relatief klein aantal respondenten te mobiliseren kan je de uitkomsten al beïnvloeden.

In feite vormen zulke protestacties onderdeel van de publieke opinie die wordt gemeten, aldus Bosveld, dus is het niet zo raar dat ze weerspiegeld worden in de onderzoeksresultaten. “Er bestaat niet zoiets als objectief onderzoek. Als onderzoekers vormen we een onderdeel van de wereld die we onderzoeken. We proberen gewoon ons onderzoek zo zorgvuldig mogelijk uit te voeren.”

O+S bespreekt de conceptversie van de vragenlijst soms met betrokkenen om te voorkomen dat er later gedoe over ontstaat. Zo werd de vragenlijst over de Zeedijk besproken met Nederlandse en Chinese ondernemers, een buurtbewoner en het wijkcentrum. Deze aanpak lijkt vrij goed te werken.

Sommige mensen proberen op minder subtiele manieren de resultaten van onderzoeken te beïnvloeden. Ze maken bijvoorbeeld kopieën van vragenlijsten en sturen meerdere exemplaren op. “We drukken individuele codes af op de vragenlijsten,” aldus Bosveld. “Soms krijgen we wel 5 vragenlijsten met dezelfde code.”

Briljante beledigingen

Andere actievoerders sturen hun eigen vragenlijsten rond – “om erachter te komen dat het nog niet zo eenvoudig is om een enquête te houden.” Of ze nemen contact op met O+S om ze te vertellen wat er volgens hun niet deugt aan het onderzoek. “Onze onderzoekers worden soms op vrij briljante manier beledigd. Dat hoort erbij.”

Over het algemeen is de respons het hoogst in het gebied dat direct met het plan te maken krijgt, en lager onder mensen die verder weg wonen. O+S meldt dit soort verschillen in de rapportage. Het stadsdeelbestuur moet vervolgens bepalen of men meer gewicht toekent aan een actieve minderheid of aan een grotere groep die het allemaal niet zoveel kan schelen.

Stadsdelen moeten sowieso goed nadenken over wat ze van een onderzoek verwachten, aldus Bosveld. “Soms huren ze ons in omdat ze een goedkeuringsstempel van O+S willen, maar zo werkt het niet. Als je aan mensen vraagt wat ze van een plan vinden, dan moet je hun reactie serieus nemen.”