Hoe transparant zijn partijen over giften?

Verschillende landelijke politici vinden dat lokale partijen en partijafdelingen verantwoording af zouden moeten leggen over de giften die zij ontvangen. Nieuws uit Amsterdam benaderde de partijen in de Amsterdamse gemeenteraad. GroenLinks, SP, D66, PvdA en Red Amsterdam hebben tot nog toe slechts kleine giften ontvangen en de Partij voor de Dieren helemaal geen giften. De PvdA heeft de duidelijkste regels. VVD, CDA en Trots hebben tot nog toe niet gereageerd.

[Update] - Een eerdere versie van dit artikel meldde dat de Partij voor de Dieren nog niet had gereageerd. Inmiddels is dit wel het geval; deze informatie is in het artikel verwerkt.

Nederland krijgt al een tijdje internationale kritiek omdat er weinig is geregeld over partijfinanciering. De Tweede Kamer sprak onlangs over een wetsvoorstel waarin staat dat landelijke politieke partijen bekend moeten maken van wie ze omvangrijke giften ontvangen. Verschillende partijen vinden dat lokale partijen en lokale partijafdelingen eigenlijk ook onder de wet zouden moeten vallen. Al was het maar om te voorkomen dat lokale afdelingen worden gebruikt als ‘achterdeur’ om alsnog in het geheim grote geldbedragen te kunnen ontvangen.

Minister Spies wil voorlopig niets regelen voor lokale partijen en afdelingen, maar ze suggereert wel dat gemeenten in een verordening zelf kunnen bepalen dat partijen verantwoording moeten afleggen over de giften die zij ontvangen. Amsterdam zou dit dus ook kunnen doen.

Nieuws uit Amsterdam vroeg de partijen in de Amsterdamse gemeenteraad hoe zij op dit moment omgaan met giften die ze ontvangen. Vorige week vrijdag is een eerste verzoek gemaild en de afgelopen week is, zonodig, het verzoek herhaald. Hieronder wordt, voor zover bekend, het lokale beleid en het landelijke standpunt van de partijen vermeld. Financiële bijdragen van (duo-) raadsleden aan de partij worden in dit overzicht buiten beschouwing gelaten.

CDA

Amsterdam: de afdeling heeft tot nog toe niet gereageerd op het verzoek om informatie.
Landelijk zei Kamerlid Koopmans: “Als het amendement van de heer Heijnen met betrekking tot de lokale partijen ook wordt aangenomen, vraag ik aan de minister of zij met mij denkt dat er dan ongeveer een directoraat-generaal giftenregistratie zou moeten komen, want dat is een berg werk. […] Het CDA heeft zelf een giftenreglement voor lokale afdelingen en Kamerkringen. Die transparantie willen wij zelf zeker geven.”

D66

Amsterdam: Enkele leden steunen de afdeling door het dragen van kosten en/of door incidentele giften. Het gaat om bedragen van enkele tientjes tot ongeveer 100 euro. Het totaal aan giften is zo klein dat er geen begrotingspost voor is opgenomen. Mocht het noodzakelijk zijn in de toekomst deze donaties met naam en toenaam te registeren dan heeft D66 Amsterdam daar geen bezwaar tegen.
Landelijk zei Kamerlid Schouw: “Wij zouden graag de opvatting van de minister willen weten: hoe kijkt zij aan tegen de financieringsconstructies die kunnen worden gekozen voor de financiering en sponsoring van lokale partijen, die dat geld vervolgens doorsluizen naar landelijke partijen? Ik heb zojuist het amendement van de heer Heijnen gezien. We zullen dat amendement nader bestuderen. Ik heb ook een motie klaar liggen. Daarin staat dat wij hier in de toekomst misschien iets aan moeten doen.”

GroenLinks

Amsterdam: De partijafdeling houdt zich aan het beleid van de landelijke partij. Afdelingen doen niet aan fondsenwerving, met uitzondering van de jaren rondom gemeenteraadsverkiezingen. In 2010 is 6.320 euro aan giften binnengehaald. Het totaalbedrag staat in de jaarrekening vermeld, er worden geen namen van gevers bij vermeld.
Landelijk zei Kamerlid Dibi: “Er is eerder gesproken over de mazen in de wet. Dit is een grote maas. Als het partijen op nationaal niveau immers landelijk onmogelijk wordt gemaakt om de wet te omzeilen, dan kunnen ze dit lokaal doen. Als de heer Brinkman bijvoorbeeld landelijk allerlei dingen moet gaan doen, kan hij tegen zijn fractie in Limburg zeggen: we gaan het via jullie regelen, want daarop is geen controle. Dat kan hij uiteraard alleen doen als de PVV-fractie tegen die tijd daar nog bestaat, zeg ik er maar even bij.”

Partij voor de Dieren

Amsterdam: De afdeling laat weten dat ze geen giften ontvangt en hier ook niet naar werft of voor openstaat. “We zijn onafhankelijk en werken zonder belangenverstrengeling”.
Landelijk zei Kamerlid Ouwehand: “In lijn met de andere woordvoerders hebben ook wij uitdrukkelijk de behoefte om dit niet alleen voor de landelijke partijen te laten gelden, maar zeker ook voor de lokale partijen. Daar zijn al een aantal argumenten voor genoemd. Juist op lokaal niveau is de schijn van beïnvloeding niet gewenst. Ik wil de minister vragen daarop te reflecteren. Binnen welke termijn is dit te realiseren? Volgens mij kan dat sneller dan nu is voorgespiegeld. Deelt zij de mening dat het wenselijk is om vooral op lokaal niveau, onder het mom van gelijke monniken, gelijke kappen, één lijn te trekken voor de financiering van de politiek?”

PvdA

Amsterdam: De partijafdeling houdt zich aan het beleid van de landelijke partij. Giften van het bedrijfsleven worden niet geaccepteerd en als een persoon in een jaar meer dan 500 euro geeft dan worden het bedrag, de naam van de gever en de woonplaats gepubliceerd. De Amsterdamse afdeling heeft tot nog toe alleen in de aanloop naar verkiezingen fondsen geworven. Tot nog toe zijn er geen donaties van 500 euro of meer ontvangen.
Landelijk zei Kamerlid Heijnen: “Dit wetsvoorstel is zo lek als een mandje als we lokale afdelingen van politieke partijen buiten beschouwing laten. Dat is één belangrijke overweging om de lokale politiek hierin mee te nemen. In dit wetsvoorstel wordt niet de transparantie van giften aan de lokale politiek geregeld, terwijl het risico van het kopen van invloed door een gift op lokaal niveau veel groter is. De lijntjes zijn korter. De beslissingen in de lokale politiek zijn concreter: bouwvergunning, milieuhandhaving, gronduitgifte, subsidie. Je kunt het zo gek niet bedenken of er is wel een bedrijf dat een onmiddellijk belang heeft bij beslissingen in de lokale politiek. Wij vinden het nog belangrijker dat dit op lokaal niveau goed geregeld wordt dan op landelijk niveau.”

Red Amsterdam

Amsterdam: Red Amsterdam heeft als jonge partij in opbouw nog geen afspraken gemaakt over partijfinanciering. Daar is in de praktijk ook nog geen noodzaak toe, aangezien er nog geen giften groter dan 4.500 euro en geen giften van bedrijven zijn ontvangen. Er bestaat wel een voornemen om regels vast te stellen. “Bij ons heerst een cultuur van openheid met oog voor de persoonlijke levenssfeer, in dit geval van de gever. Een bestuursvoorstel inzake partijfinanciering zal dit uitdragen.”
Red Amsterdam zit niet in de Tweede Kamer en heeft daar dus geen standpunt ingenomen.

SP

Amsterdam: Er zijn enkele mensen die wat bijdragen aan het actiecentrum, dit gaat om zeer kleine bedragen. De afdeling ontvangt geen giften van bedrijven.
Landelijk zei Kamerlid Van Raak: “Als wij met de minister vaststellen dat we corruptie moeten voorkomen en dat sponsoring openbaar moet worden gemaakt, geldt dat voor iedereen, voor alle politieke partijen maar ook voor elk niveau. Kan de minister in overleg met gemeenten, provincies en waterschappen ervoor zorgen dat die uitwerking er komt?”

Trots

Amsterdam: de afdeling heeft tot nog toe niet gereageerd op het verzoek om informatie.
Trots zit niet in de Tweede Kamer en heeft daar dus geen standpunt ingenomen.

VVD

Amsterdam: de afdeling heeft tot nog toe niet gereageerd op het verzoek om informatie.
Landelijk zei Kamerlid Taverne: “We kunnen het niet alleen maar hebben over landelijke politiek wanneer het aankomt op transparantie, openbaarheid en verantwoording. Ik onderschrijf dus zeer het belang ervan om het ook toe te passen op lokaal niveau. Tegelijkertijd zou het, juist ook gelet op de tamelijk eindeloze duur van het ontstaan van dit wetsvoorstel, de voorkeur van mijn fractie hebben om dit wetsvoorstel nu zo snel mogelijk in de praktijk te brengen. Zoals ik ook in mijn inbreng stel, heeft de minister aangegeven een evaluatie van deze wet te zullen doen. Wat mij betreft gebeurt dat eerder dan over de nu voorgestelde vijf jaar. […] Ik deel de opvatting dat het van evident belang is dat op lokaal niveau ook goed wordt nagedacht en dat ook daar gekeken wordt hoe we de transparantie kunnen verbeteren.”