Beeldbank huiverig voor creative commons

Een jaar geleden heeft het Amsterdam Museum een database met ruim 70.000 objecten online beschikbaar gesteld aan het publiek onder een zogenaamde creative commons-licentie. Het gemeentelijke Stadsarchief beschikt met de Beeldbank over een nog grotere collectie beelden van Amsterdam, maar men is huiverig om het voorbeeld van het Amsterdam Museum te volgen.

De rijke verzameling afbeeldingen uit de Beeldbank wordt regelmatig gebruikt op websites, in tijdschriften en sinds kort ook in programmaatjes voor op de mobiele telefoon. Een voorbeeld is de app Amsterdam Quiz, waarbij je moet raden welk adres bij een afbeelding hoort.

Amsterdam Quiz werd ontwikkeld in het kader van Apps for Amsterdam, waarbij de uitdaging is om nuttige apps te ontwikkelen op basis van gegevens die de gemeente vrij beschikbaar stelt. Door een misverstand dacht men dat de afbeeldingen uit de Beeldbank ook vrijelijk gebruikt mogen worden. Het Stadsarchief wilde de wedstrijd niet frustreren en heeft ermee ingestemd dat de deelnemers het materiaal onder bepaalde voorwaarden gebruiken.

Wikipedia

Voor het Stadsarchief was het incident aanleiding om nog eens na te denken over de voorwaarden waaronder het publiek gebruik mag maken van het beeldmateriaal. Momenteel is het zo dat voor elke publicatie toestemming moet worden gevraagd en in principe ook een vergoeding moet worden betaald. Dit gebeurt zo’n 300 à 400 keer per jaar. Er wordt korting gegeven als een afbeelding wordt gebruikt voor educatieve doeleinden.

Het Amsterdam Museum gaat hier anders mee om. De afbeeldingen die het museum online heeft gezet mogen door iedereen worden gebruikt mits de bron wordt vermeld en de gebruiker zijn eigen werk ook weer onder dezelfde voorwaarden beschikbaar stelt.

Andere instellingen hebben vergelijkbare initiatieven genomen. Zo hebben het Nationaal Archief en Spaarnestad Photo ruim duizend foto’s beschikbaar gesteld via Wikipedia. Een recent onderzoek laat zien dat deze samenwerking heeft geleid tot een veel groter bereik. Verschillende Amsterdamse musea hebben meegedaan aan het project Wiki Loves Art, waarbij vrijwilligers foto’s mochten maken van museumobjecten. Ruim vijfduizend foto’s zijn met creative commons-licentie online gezet.

De Beeldbank van het Stadsarchief bevat bijna 300.000 afbeeldingen van Amsterdam. Negentig procent is eigendom van de gemeente, maar er zit ook materiaal bij van bijvoorbeeld het Maria Austria Instituut en het ANP.

Kalender

Hans Visser van het Stadsarchief is bezig om beleid te ontwikkelen over hoe men in de toekomst met het materiaal om moet gaan, maar hij is huiverig voor de creative commons-licentie. Hij maakt zich zorgen dat mensen zo’n licentie ten onrechte zullen opvatten als vrijbrief om het beeldmateriaal op allerlei ongewenste manieren te gebruiken. Ook heeft hij vraagtekens of de licentie juridisch waterdicht is. “We vinden het belangrijk om grip te houden op de collectie.”

Bij een creative commons-licentie is het mogelijk om commercieel gebruik uit te sluiten, maar Visser stelt dat onvoldoende duidelijk is wanneer er sprake is van commercieel gebruik. Ook wil hij voorkomen dat de authenticiteit van historische beelden wordt aangetast. Het is voorgekomen dat een bedrijf een negentiende-eeuwse foto had gebruikt voor een kalender en daar de eigen bedrijfsnaam in had gemonteerd. Creative commons biedt de mogelijkheid om zulke ‘afgeleide werken’ te verbieden, maar dan moeten mensen zich daar natuurlijk wel aan houden.

Overigens erkent Visser dat de huidige situatie ook geen garantie biedt tegen misbruik. Het gebeurt ‘regelmatig’ dat afbeeldingen uit de Beeldbank zonder toestemming opduiken op websites, in tijdschriften en in boeken. “Daar gaan we dan achteraan”, zegt Visser. “Meestal halen ze het er dan wel af. Het gebeurt meestal uit onwetendheid.”

Budgettaire overwegingen vormen geen barrière om het beeldmateriaal vrij te geven. Het Stadsarchief verdient jaarlijks 40 à 50.000 euro aan vergoedingen voor gebruik van het beeldmateriaal, maar de uitvoeringskosten zijn in dezelfde orde van grootte.